Đông trùng hạ thảo nhân tạo – Bài toán chưa tìm được đáp án

Thời gian gần đây, loại Đông trùng hạ thảo nhân tạo có giá thấp nhưng được giới thiệu với hiệu quả tương đương với Đông trùng hạ thảo thiên nhiên đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ đông đảo người tiêu dùng trên toàn thế giới. Tuy nhiên,theo các chuyên gia: chưa có bất kì một quốc gia nào trên thế giới được chính thức công nhận nuôi cấy nhân tạo được Đông trùng hạ thảo. 

Đông trùng hạ thảo thiên nhiên: Thảo dược quý và hiếm

Đông trùng hạ thảo là dược liệu Đông y duy nhất trong hơn 8000 nghìn dược liệu đã được phát hiện tại Trung Quốc có thể đồng thời phát huy các tác dụng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe như bổ âm, bổ dương, có thể dùng được cho cả nam và nữ ở các độ tuổi khác nhau . Loài thảo dược này có tác dụng: nuôi dưỡng, bồi bổ khí huyết, nâng cao khả năng miễn dịch, duy trì thể lực, làm chậm quá trình lão hóa, cải thiện các vấn đề sinh lí và hỗ trợ điều trị, phòng chống các bệnh mãn tính không lây (ung thư, tiểu đường, tim mạch…), giảm các triệu chứng của HIV...

Đông trùng hạ thảo thiên nhiên – Sự kì công của tạo hóa
Đông trùng hạ thảo thiên nhiên – Sự kì công của tạo hóa

 Theo ước tính, mỗi năm tổng sản lượng Đông trùng hạ thảo trong tự nhiên khoảng 80 kg, đây là một con số quá nhỏ và không thể đáp ứng được nhu cầu sử dụng loài thảo dược này của người tiêu dùng trên toàn thế giới. Các chuyên gia đầu ngành sinh học cho biết: có tới 70% lượng Đông trùng hạ thảo thiên nhiên đang được lưu hành là giả. Tại Tây Tạng – nơi cung cấp khoảng 96% sản lượng Đông trùng hạ thảo thiên nhiên trên thị trường, giá của loài Đông dược này đã tăng 900% trong khoảng thời gian từ năm 1997 đến năm 2008. Tại Nepal, giá của đông trùng hạ thảo thiên nhiên đã tăng 2.300% trong vòng 1 thập kỉ (2001 – 2011).

Nhộng trùng thảo trong tự nhiên
Nhộng trùng thảo trong tự nhiên 

Đông trùng hạ thảo có bản chất là dạng ký sinh của loài nấm Cordyceps sinensis thuộc nhóm Ascomycetes của chi Cordyceps trên cơ thể loài sâu thuộc chi Hepialus. Trên thực tế, chi nấm Cordyceps được ghi nhận với khoảng 350 loài khác nhau, trong đó có đến 60 loài được tìm thấy ở Trung Quốc. Cho đến nay, có 2 loài nấm Cordyceps kí sinh lên cơ thể sâu Hepialus được nghiên cứu nhiều nhất đó là: Cordyceps sinensis tức đông trùng hạ thảo thiên nhiên và Cordyceps militaris hay còn gọi là Nhộng trùng thảo. Trong số 2 loài này, chỉ có duy nhất Cordyceps sinensis được được chính thức công nhận là Đông trùng hạ thảo. 

 Đông trùng hạ thảo thiên nhiên và Nhộng trùng thảo trong tự nhiên

Các nghiên cứu khoa học và ứng dụng trong thực tiễn qua nhiều thế kỷ đã chứng minh: giá trị dinh dưỡng cũng như tác dụng dược lý của Đông trùng hạ thảo thiên nhiên vượt trội hơn rất nhiều so với Nhộng trùng thảo. Quan sát bên ngoài cho thấy: đông trùng hạ thảo thiên có phần nấm màu nâu sẫm, được mọc ra từ đầu của sâu non, trong khi đó, phần nấm của Nhộng trùng thảo lại có màu vàng cam rực tỡ và kí sinh trên phần thân của sâu non. Trong thực tế, Đông trùng hạ thảo thiên nhiên sẽ được sử dụng cả phần sâu non lẫn phần nấm còn đối với Nhộng trùng thảo chỉ có phần nấm là mang lại hiệu quả sử dụng. Hiện nay, Đông trùng hạ thảo thiên nhiên có giá khoảng 1,4 – 1,6 tỷ đồng cho 1kg, trong khi đó giá của Nhộng trùng thảo thấp hơn rất nhiều, chỉ dừng ở mức từ vài chục triệu đến một trăm triệu đồng 1kg. 
Đông trùng hạ thảo nuôi cấy hay Nhộng trùng thảo nuôi cấy 

Nhộng trùng thảo nuôi cấy trong môi trường nhân tạo
Nhộng trùng thảo nuôi cấy trong môi trường nhân tạo

Đông trùng hạ thảo thiên nhiên là một sinh vật tồn tại dưới dạng nửa thực vật, nửa động vật, được hình thành bởi quá trình kí sinh của nấm Cordyceps sinensis lên cơ thể sâu non thuộc chi Thitarodes Viette. Vào mùa đông, nấm kí sinh trong sâu non ở dưới lòng đất, đến mùa hè, nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu vươn lên khỏi mặt đất như một ngọn cỏ. Loài sinh vật này sinh trưởng chủ yếu trên các đỉnh núi cao từ 3.500 – 5.000 mét so với mặt nước biển, thuộc khu vực cao nguyên Thanh Tạng (Trung Quốc). Với đặc tính sinh trưởng đặc thù nên Đông trùng hạ thảo rất khó có thể nuôi cấy thành công bằng phương pháp nhân tạo. Bên cạnh đó, loài sinh vật này chỉ phát triển và sinh trưởng một cách tự nhiên trên khu vực cao nguyên có khí hậu đặc thù, đất xốp ở vùng núi Tây Tạng. Bởi vậy, cho đến nay, chưa có bất kì một loại Đông trùng hạ thảo nhân tạo nào được chính thức công nhận, tất cả các kết quả nuôi cấy trước đây chỉ dùng lại ở phạm vi đề tài khoa học. Loại Đông trùng hạ thảo nhân tạo được phân phối phổ biến trên thị trường hiện nay thực chất là Nhộng trùng thảo nuôi cấy - sản phẩm của quá trình nuôi cấy chủng nấm Cordyceps militaris trong môi trường nhân tạo. Hiện nay, Nhộng trùng thảo được nuôi cấy rất dễ dàng và phổ biến tại các nước Trung Quốc, Mỹ, Thái Lan, Việt Nam, giá của nó nằm trong khoảng vài triệu đến vài chục triệu đồng 1 kg. 

Nhộng trùng thảo nuôi cấy và Nhộng trùng thảo trong tự nhiên 

Nhộng trùng thảo nuôi cấy trên kí chủ nhộng tằm
Nhộng trùng thảo nuôi cấy trên kí chủ nhộng tằm

Theo các chuyên gia, Nhộng trùng thảo được nuôi cấy nhân tạo bằng 2 phương pháp: 
•    Nuôi cấy trong môi trường nhân tạo: các nhà khoa học xay nhộng tằm và gạo lứt, sau đó cho vào các lọ thủy tinh và khử trùng ở 120 độ C, cuối cùng cấy bào tử nấm Cordyceps militaris vào kí chủ nhân tạo trong lọ thủy tinh
•    Nuôi cấy trên ký chủ: Các nhà khoa học cấy cbào tử nấm Cordyceps militaris vào trong ký chủ nhộng tằm sống , sau đó nấm sẽ phát triển thành hệ kín bên trong ký chủ. 
Việc nuôi cấy bằng các phương pháp khác nhau sẽ đem lại các loại Nhộng trùng thảo khác nhau giá trị dinh dưỡng cũng như tác dụng dược lí khác nhau. Tác dụng dược lí của loài Nhộng trùng thảo này đã được chứng minh trên phần thân nấm kí sinh. Cụ thể, Nhộng trùng thảo nuôi cấy có chứa một số thành phần đặc trưng của loài nấm kí sinh Cordyceps như: cordycepin – Hoạt chất chống ung thư, Adenosine – Hợp chất “da năng” trong y học, các axit amin, nguyên tố vi lượng, protein, vitamin…
Theo các chuyên gia, hàm lượng của các hợp chất dinh dưỡng và các hoạt chất hóa học trong Nhộng trùng thảo nuôi cấy là rất thấp, nếu đem so sánh chất lượng của Nhộng trùng thảo nuôi cấy với Nhộng trùng thảo và Đông trùng hạ thảo trong tự nhiên thì còn kém rất xa. 

 

Từ khóa:     đông trùng hạ thảo, đông trùng hạ thảo thiên nhiên, đông trùng hạ thảo nuôi cấy, đông trùng hạ thảo nhân tạo, giá đông trùng hạ thảo